Gazze kasabı Netanyahu için yolun sonu göründü: İşte Lahey’deki tarihi soykırım davaları!

Güney Afrika'nın Uluslararası Adalet Divanı'nda (UAD) İsrail'e karşı açtığı soykırım davasına müdahil olan Türkiye dün itibarıyla Lahey'de resmi başvurusunu yaptı. Güney Afrika'nın tezlerini destekler nitelikte delillerle dolu olan bu dosyayı Lahey'e teslim eden Türkiye bu tarihi adımıyla İsrail'in UAD'da yargılanmasının önüne açtı. Divan önünde hâlen yargılaması süren diğer iki soykırım davası ise Gambiya ve Ukrayna tarafından açıldı. Gambiya, 11 Kasım 2019'da Myanmar'a karşı Arakanlı Müslümanlara yönelik soykırım iddialarıyla dava açtı. Ukrayna ise 26 Şubat 2022'de Rusya'ya karşı soykırım davası başlattı. Bu iki ülkenin davaları sürerken, UAD geçmiş yıllarda da bazı ülkelerde yaşanan soykırımların davasını ele aldı. Geçmişte UAD'da yargılanan Ruanda'daki soykırımın sorumlularından Jean-Paul Akayesu ve Bosna Savaşı sırasında Srebrenitsa katliamından sorumlu olan Radovan Karadziç gibi isimler ağır cezalara çarptırıldı. SANIKLAR DİNLENDİ, ANALİZLER YAPILDI İşte UAD'da görülen bazı önemli soykırım davaları ve süreçleri: * Bosna Hersek Cumhuriyeti, 20 Mart 1993'te Yugoslavya Federal Cumhuriyeti'ne karşı soykırım davası açtı. Bu dava, Srebrenitsa'da yaşanan katliamları kapsıyordu. Divan, 26 Şubat 2007'de Srebrenitsa'da soykırım yapıldığına ilişkin nihai kararını verdi ve yaklaşık 14 yıllık davayı sonuçlandırdı. Bu süreçte, Bosna Hersek ve Yugoslavya'dan yüzlerce tanık dinlendi, binlerce belge ve delil incelendi. * Hırvatistan, 2 Temmuz 1999'da Yugoslavya Federal Cumhuriyeti'ne karşı soykırım davası açtı. Bu dava da Hırvatistan'da yaşanan savaş suçlarını ve soykırımı kapsıyordu. Divan, esasa ilişkin nihai kararını 3 Şubat 2015'te verdi ve dava yaklaşık 16 yıl sürdü. Bu süreçte, geniş çaplı araştırmalar yapıldı, tanık ifadeleri alındı ve detaylı hukuki analizler gerçekleştirildi. * Ruanda'da 1994'de yaşanan soykırımda, yaklaşık 800 bin Tutsi ve ılımlı Hutu, Hutu militanlar tarafından katledildi. Bu olayların ardından, Uluslararası Ceza Mahkemesi (ICTR) kuruldu ve birçok kişi soykırım ve insanlık suçlarından yargılandı. ÖMÜR BOYU HAPİS ALDI * Jean-Paul Akayesu, Ruanda'nın Taba kasabası belediye başkanıydı ve ICTR tarafından soykırım ve insanlığa karşı suçlardan suçlu bulundu. 1998'de verilen bu karar, soykırım suçlamasıyla ilgili ilk mahkûmiyeti temsil ediyordu. * Théoneste Bagosora, Ruanda Silahlı Kuvvetleri'nde üst düzey bir yetkiliydi ve soykırım planlamasında ve uygulanmasında önemli bir rol oynadı. ICTR, Bagosora'yı soykırım ve insanlık suçlarından suçlu buldu ve ömür boyu hapis cezasına çarptırdı. * Kamboçya'da 1975-1979 arasında Kızıl Kmerler rejimi altında yaklaşık 1.7 milyon kişi hayatını kaybetti. Bu dönemde işlenen soykırım ve diğer insanlık suçları için 2006'da Kamboçya'da bir uluslararası mahkeme kuruldu. Kaing Guek Eav, diğer adıyla Duch, Kızıl Kmerler'in en kötü şöhretli hapishanesi olan S-21'in komutanıydı. 2010'da soykırım ve insanlığa karşı suçlardan suçlu bulunarak 35 yıl hapis cezasına çarptırıldı, daha sonra cezası ömür boyu hapse çevrildi. Kızıl Kmerler'in diğer üst düzey iki yetkilisi Nuon Chea ve Khieu Samphan da ömür boyu hapis cezası aldı. * Sudan'ın Darfur bölgesinde 2003'den itibaren hükümet güçleri ve hükümet yanlısı milisler tarafından gerçekleştirilen saldırılarda yüzbinlerce insan öldü ve milyonlarca kişi yerinden edildi. Bu olaylar, Uluslararası Ceza Mahkemesi (ICC) tarafından soykırım olarak değerlendirildi. Sudan'ın eski Cumhurbaşkanı Ömer El Beşir, Darfur'da işlenen soykırım ve diğer insanlık suçlarından dolayı ICC tarafından suçlandı. El Beşir, hala uluslararası tutuklama emriyle aranmakta olup, henüz yargılanmadı. * Myanmar'ın Arakan (Rakhine) eyaletinde, Arakanlı Müslümanlara yönelik 2017'de başlayan saldırılarda binlerce insan öldü ve yüzbinlercesi Bangladeş'e kaçmak zorunda kaldı. Gambiya, 2019'da Myanmar'a karşı UAD'de soykırım davası açtı.